Woordspelingen en hogere literatuur

Deze week staat voor velen in het teken van de verschijnen van de vertaling van de Faustroll, met donderdag een ongetwijfeld spectaculaire officiële lancering in tempel van de verbeelding Tuschinski. Het boek is een sleutelwerk in de geschiedenis van de modern(istisch)e literatuur. Het heeft bijvoorbeeld bijgedragen aan het salonfähig maken van woordspelingen.
 Woordgrappen en woordspelingen horen niet thuis in volwassen, beschaafd taalgebruik. Dat is de norm in het Westen. De enige volledig geaccepteerde uitzonderingen zijn komedie, cabaret, krantenkoppen, satire, speeches en poëzie. In romans wordt er meestal uiterst spaarzaam gebruik van gemaakt. De reden is eenvoudig: een woordgrap is een teken voor niet-serieusheid. En het huis van de Westerse hoogcultuur is gebouwd op serieusheid. Hier kan een hersenfysiologische oorsprong voor zijn. Er is een hersenbeschadiging die ertoe leidt dat de patiënt het niet kan helpen om aan de lopende band woordspelingen te maken. Is het iets wat je ‘leert’ onderdrukken?

Vertaling Faustroll verschenen bij Bananafish

De lang aangekondigde nieuwe vertaling met noten van Jarry’s Gestes et Opinions du Docteur Faustroll, Pataphysycien ligt eindelijk in de winkels! Het binnenwerk telt zo’n 360 pagina’s, waarvan de geïllustreerde noten (in een klein lettertje) iets meer dan de helft beslaan. Het is een publicatie van de nieuwe uitgeverij Bananafish, die zich richt op onvertaalde parels uit de wereldliteratuur, in samenwerking met de Nederlandse Academie voor ‘Patafysica en ook het Schwobfonds heeft een duit in het zakje gedaan. De vertaling is van Liesbeth van Nes en de noten zijn verzorgd door Van Nes, Pieter de Nijs, Bastiaan van der Velden en anderen. De Faustroll is een complex, maar belangrijk boek, dat elke intellectueel de naam waardig naast zijn Ulysses en Wake zou moeten hebben staan. (meer…)

Faustroll: het raadsel van de titel

Vanmiddag bezorgde de postbode mij de splinternieuwe vertaling van de Faustroll, voluit Gestes et opinions du Docteur Faustroll, pataphysicien, in het Nederlands Roemruchte daden en opvattingen van doktor Fausroll, patafysicus van Alfred Jarry. Dit is de bekende ‘bijbel’ van de patafysica, Zoals een bijbel dat verdient is er nu een Nederlandstalige geannoteerde versie. Omdat ik hier eerder schreef over de merkwaardige titel van het boek, was dat een van de eerste zaken die ik opzocht. We weten weer meer. (meer…)

De vermoorde dichter: III. Zwangerschap

foto: publiek domein, via Gallica.fr

Al snel merkte Macarée dat ze zwanger was van Viérselin Togoboth. ‘Dat is naar’, dacht zij eerst, ‘maar de medische wetenschap heeft veel vooruitgang geboekt. Ik kan er vanaf wanneer ik maar wil. Ach, die Waal! Zijn werk zal voor niets zijn geweest. Is Macarée in staat het kind van een zwerver op te voeden? Nee, nee, ik veroordeel dit embryo ter dood. Ik wil me deze foetus van slechte komaf me niet eens herinneren. En jij, mijn buik, als jij wist hoeveel ik van je houd, sinds ik jouw goedheid ken. Wat? Jij accepteert het om de lasten te dragen die je op je pad vindt? Veel te onschuldige buik, je bent mijn zelfzuchtige ziel onwaardig.
 Wat zeg je, o mijn buik? “Je bent wreed, je scheidt kinderen van hun vaders.” Nee!, ik hou niet meer van jou! Je bent gewoon een gevulde zak, o mijn buik, met je lachende navel, o mijn elastische buik, met je baard, strak gespannen, bol, pijnlijk, rond, zijdezacht, die tot de adel wordt verheven. Want jij wordt adel, ik vergat het, o mijn buik, schoner dan de zon. En jij zal ook het kind van de Waalse zwerver tot de adel verheffen, je bent het dijbeen van Jupiter waardig. Wat een ellende! Het had weinig gescheeld, of ik had het kind van een nobel ras gedood, mijn kind dat al leeft in mijn geliefde buik.’ (wordt vervolgd)

Het is Robert Burns Dag

Foto: Tess Watson (Flickr, Cr. Commons, uitsn.)

Vandaag zou Robert Burns zijn 257ste verjaardag vieren (hij werd maar 37). Dit is de traditionele datum om een Robert Burns Supper te houden, maar omdat het ook op andere data mag en het maandag is, zijn veel al de afgelopen week gehouden, zoals bij Burns’ Haagse collega-vrijmetselaars. In Dumfries is het negen dagen feest en bij Future Learn is vandaag een gratis Burns-cursus gestart. De formule: Haggis met gestampte koolraap met whisky wegspoelen en gedichten van Burns opzeggen en eventueel zijn liedjes zingen, al dan niet in kilt maar bij voorkeur wél met doedelzakmuziek. Mathijs van Nieuwkerk zou zich vanavond samen met Robert Kranenborg weleens kunnen afvragen welke dichter wij Nederlanders met een diner zouden moeten vereren.

ô Milde Ceres! laet uw Graen,
Laet Boomgod, laet uw’ Vruchten staen;
Kom Graengodes, en milde Gever,
Besproei my met een glas Jenever,
Getapt uit ’t allerbeste Vat,
Dat immer Keulenaer bezat;

Robert Hennebo

De vermoorde dichter: II Verwekking

Op een door gekromde bomen en struikgewas omzoomde weg op twee mijl van Spa sloeg Viersélin Tigoboth, een rondreizend muzikant die te voet van Leuven kwam, vuur voor zijn pijp. Een vrouwenstem riep:
 ’Hallo, meneer!’
Hij keek op en er klonk een schaterende lach:
 ’Hahaha!, hohoho!, hihihi! je ogen hebben de kleur van Egyptische linzen. Ik ben Macarée. Ik zoek een kerel.’ (meer…)

De vermoorde dichter: I. Naam

Beeld: publiek domein, via Gallica.fr

Tekst: Guillaume Apollinaire (Wouter van der Land vert.)

Voor René Dalize

Croniamantal is tegenwoordig wereldberoemd. Honderddrieëntwintig plaatsen in zeven landen op vier continenten strijden om de eer deze uitzonderlijke held te hebben voortgebracht. Ik zal verderop proberen om deze belangrijke kwestie toe te lichten. (meer…)

Maand van de poëziedefinitie: poëzie is als humor

Veel mensen maak graag een onderscheid tussen gedichten en poëzie. Het predikaat ‘poëzie’ is voor slechts weggelegd is voor een deel van de gedichten, maar het criterium ervoor is, kunnen ze niet precies uitleggen. Dit wordt vaak als een positief punt gezien: poëzie is iets mysterieus.
Waar kunnen we dit mee vergelijken? We noemden al kunst met een grote of kleine k. In deze post kijken we naar het onderscheid tussen grappen en humor. Zijn gevoel voor humor en gevoel voor poëzie vergelijkbaar? En zo ja, zijn ze beide mysterieus of juist niet? (meer…)

Maand van de poëziedefinitie: de sociale factor

In het Uur van de Wolf gisteren de documentaire De Confrontatie, waarin Ditteke Mensink verslag doet van het tweejarig verblijf van kunstenaars in De Ateliers in Amsterdam. Een sleutelmoment is wanneer een beparelkettingde mecenasvrouw tijdens de afsluitende vernissage speecht: ‘Wat zijn wij allemaal rijk van binnen, omdat WIJ WETEN WAT KUNST IS!’
Kunst met een hoofdletter K kennen is geen kennen zoals op school, maar een sociale activiteit. En dat geldt ook voor de dichtKunst.